نارسایی حاد کبد؛ علت‌ها، علائم هشدار و درمان اورژانسی

نارسایی حاد کبد وضعیت نادر اما بسیار خطرناکی است که در آن کبدی که قبلاً سالم بوده، طی چند روز تا چند هفته عملکرد خود را از دست می‌دهد. تشخیص و ارجاع سریع به مرکز پیوند می‌تواند جان بیمار را نجات دهد. در این مطلب علت‌ها و علائم هشدار را مرور می‌کنیم.

نارسایی حاد کبد چیست؟

نارسایی حاد کبد با سه ویژگی تعریف می‌شود: آسیب شدید کبد، اختلال انعقاد خون (INR بالای ۱٫۵) و انسفالوپاتی یا اختلال هوشیاری، در فردی که پیش از این بیماری مزمن کبد نداشته است. این وضعیت با سیروز که طی سال‌ها ایجاد می‌شود، متفاوت است. وقتی بیمار سیروزی ناگهان بدتر می‌شود، به آن نارسایی حاد روی مزمن می‌گویند که موضوع دیگری است.

علت‌های اصلی

• مسمومیت با استامینوفن (پاراستامول)، به‌ویژه با مصرف عمدی یا مصرف هم‌زمان چند داروی حاوی آن.
• آسیب دارویی ناشی از سایر داروها مثل برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضدسل و مکمل‌های گیاهی.
• هپاتیت‌های ویروسی حاد A، B و E.
• مسمومیت با قارچ‌های سمی؛ در ایران هر سال به‌ویژه در فصل بهار موارد آن گزارش می‌شود.
• هپاتیت خودایمنی، بیماری ویلسون و کبد چرب حاد بارداری.
• کاهش شدید خون‌رسانی به کبد در شوک یا نارسایی قلب.

خطر استامینوفن را در استامینوفن و کبد و هپاتیت A را در هپاتیت A توضیح داده‌ایم.

علائم هشدار

• زردی که به‌سرعت شدید می‌شود.
• گیجی، خواب‌آلودگی، بی‌قراری یا تغییر رفتار.
• خونریزی از لثه، بینی یا کبودی‌های بی‌دلیل.
• تهوع و استفراغ شدید و درد قسمت راست شکم.
• کاهش ادرار.

اگر فردی پس از مصرف دارو، قارچ وحشی یا در جریان یک هپاتیت حاد، دچار گیجی یا خونریزی شد، باید فوراً به اورژانس منتقل شود.

درمان

بیماران مبتلا به نارسایی حاد کبد باید در بخش مراقبت‌های ویژه و ترجیحاً در بیمارستانی که امکان پیوند کبد دارد، بستری شوند. درمان شامل حمایت از عملکرد اندام‌ها، کنترل فشار مغزی، پیشگیری از عفونت و درمان اختصاصی علت است؛ مثلاً ان‌استیل‌سیستئین در مسمومیت با استامینوفن که اگر زود شروع شود، بسیار مؤثر است و در برخی علت‌های دیگر هم استفاده می‌شود. در علت‌های ویروسی و خودایمنی هم درمان اختصاصی وجود دارد.

پیوند کبد اورژانسی

بخشی از بیماران با درمان حمایتی بهبود می‌یابند و کبدشان به‌طور کامل ترمیم می‌شود، چون کبد توان بازسازی بالایی دارد. اما در بیمارانی که معیارهای شدت را دارند، پیوند کبد اورژانسی تنها راه نجات است و این بیماران در بالاترین اولویت فهرست پیوند قرار می‌گیرند. درباره پیوند کبد در جراحی و پیوند کبد بخوانید.

پیشگیری

• استامینوفن را بیش از دوز مجاز مصرف نکنید و مراقب داروهای ترکیبی سرماخوردگی باشید.
• قارچ‌های وحشی را هرگز نچینید و نخورید.
• واکسن هپاتیت A و B بزنید.
• از مکمل‌های گیاهی و بدنسازی ناشناخته پرهیز کنید.

عوارض مزمن کبد را در سیروز کبدی مرور کرده‌ایم.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

نارسایی حاد کبد از دست رفتن سریع عملکرد کبد در فرد قبلاً سالم است که با زردی، اختلال انعقاد و گیجی همراه است. استامینوفن، داروها، هپاتیت‌های ویروسی و قارچ‌های سمی علت‌های اصلی‌اند و بیمار باید فوراً در مرکز دارای امکان پیوند بستری شود. برای پیگیری با دکتر کبد خوب در تهران، دکتر کبد خوب در تبریز و دکتر کبد خوب در شیراز مشورت کنید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.