خانواده بیماران سیروزی گاهی متوجه می‌شوند بیمارشان بی‌حوصله، فراموشکار یا خواب‌آلود شده، یا شب‌ها بیدار و روزها خواب است. این تغییرات ممکن است نشانه انسفالوپاتی کبدی باشد؛ عارضه‌ای که با درمان مناسب قابل کنترل است. در این مطلب علت، علائم و درمان آن را توضیح می‌دهیم.
انسفالوپاتی کبدی چیست؟
کبد سالم موادی مثل آمونیاک را که از هضم پروتئین در روده تولید می‌شوند، پاک‌سازی می‌کند. در سیروز، هم توان کبد کم می‌شود و هم خون روده از راه‌های فرعی بدون عبور از کبد به گردش عمومی می‌رسد. این مواد به مغز می‌رسند و عملکرد آن را مختل می‌کنند. انسفالوپاتی از تغییرات بسیار خفیف تا کما متغیر است.
علائم بر اساس شدت
- خفیف یا پنهان: کاهش تمرکز، کندی واکنش، اختلال در رانندگی؛ گاهی فقط با آزمون‌های خاص مشخص می‌شود.
- درجه ۱: تغییر خلق، بی‌قراری یا بی‌حوصلگی، به هم خوردن خواب شب و روز.
- درجه ۲: خواب‌آلودگی، گیجی در زمان، رفتار نامناسب و لرزش بال‌زدن دست‌ها (آستریکسیس).
- درجه ۳: خواب‌آلودگی شدید، گیجی در مکان و صحبت نامفهوم.
- درجه ۴: کما.
عوامل تحریک‌کننده
در بیشتر حمله‌های انسفالوپاتی، یک عامل محرک وجود دارد و پیدا کردن و درمان آن اهمیت زیادی دارد:
- عفونت، از جمله عفونت ادراری و عفونت مایع آسیت.
- خونریزی گوارشی، مثلاً از واریس مری.
- یبوست.
- مصرف بیش از حد داروهای ادرارآور، کم‌آبی و اختلال سدیم و پتاسیم.
- مصرف داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور مثل بنزودیازپین‌ها و مسکن‌های مخدر.
- نارسایی کلیه.
درباره خونریزی واریس در واریس مری و داروهای خطرناک در داروهای مجاز و ممنوع در سیروز نوشته‌ایم.
درمان
لاکتولوز، شربتی که روده را اسیدی و حرکت آن را بیشتر می‌کند، درمان اصلی است. دوز آن طوری تنظیم می‌شود که بیمار روزانه دو تا سه بار اجابت مزاج نرم داشته باشد. ریفاکسیمین، آنتی‌بیوتیکی که کمتر جذب می‌شود و باکتری‌های تولیدکننده آمونیاک را کم می‌کند، به لاکتولوز اضافه می‌شود تا از تکرار حملات جلوگیری کند. موارد شدید نیاز به بستری دارند.
آیا باید پروتئین را قطع کرد؟
خیر. این یکی از رایج‌ترین اشتباهات است. محدودیت پروتئین باعث تحلیل عضلات می‌شود و چون عضلات هم در پاک‌سازی آمونیاک نقش دارند، انسفالوپاتی را بدتر می‌کند. بیماران باید پروتئین کافی، ترجیحاً از منابع گیاهی و لبنی، در وعده‌های کوچک و یک میان‌وعده شبانه دریافت کنند: تغذیه در سیروز.
نکات برای خانواده
- تعداد دفعات اجابت مزاج بیمار را پیگیری کنید و یبوست را جدی بگیرید.
- بیمار مبتلا به انسفالوپاتی، حتی خفیف، نباید رانندگی کند.
- داروهای خواب‌آور بدون نسخه به بیمار ندهید.
- با بروز گیجی یا خواب‌آلودگی، هرچه زودتر با پزشک تماس بگیرید.
انسفالوپاتی نشانه سیروز جبران‌نشده است و بیمار باید برای پیوند کبد ارزیابی شود. سایر عوارض را در سیروز کبدی ببینید.
پرسش‌های رایج
آیا انسفالوپاتی کبدی درمان می‌شود؟
با لاکتولوز و ریفاکسیمین و درمان عامل محرک در بیشتر بیماران کنترل می‌شود.
آیا بیمار انسفالوپاتی باید گوشت نخورد؟
خیر، پروتئین کافی لازم است؛ فقط نوع و تقسیم آن در طول روز مهم است.
لاکتولوز را چقدر مصرف کنیم؟
به مقداری که دو تا سه بار اجابت مزاج نرم در روز ایجاد کند.
جمع‌بندی
انسفالوپاتی کبدی اختلال عملکرد مغز در اثر تجمع سموم در سیروز است که از تغییرات خفیف خلق و خواب تا کما متغیر است. عفونت، خونریزی، یبوست و داروهای آرام‌بخش آن را تحریک می‌کنند و لاکتولوز و ریفاکسیمین درمان اصلی‌اند. برای مدیریت آن با دکتر سیروز کبد خوب در تهران، دکتر سیروز کبد خوب در اصفهان و دکتر سیروز کبد خوب در کرمان مشورت کنید.
دکتر سیروز کبد در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.