وقتی ALT و AST طبیعی هستند اما GGT یا ALP بالاست، بیماران معمولاً سردرگم می‌شوند. این دو آنزیم بیشتر به مجاری صفراوی مربوط هستند و الگوی متفاوتی از بیماری را نشان می‌دهند. در این مطلب می‌گوییم هر کدام چه معنایی دارد و چه زمانی باید پیگیری کرد.
ALP (آلکالن فسفاتاز)
ALP در سلول‌های پوشاننده مجاری صفراوی، استخوان، روده و جفت وجود دارد. بنابراین بالا بودن آن همیشه به کبد مربوط نیست. در کودکان و نوجوانان در حال رشد، در سه‌ماهه سوم بارداری و پس از شکستگی استخوان، ALP به‌طور طبیعی بالاست. بیماری‌های استخوانی مثل کمبود ویتامین D و بیماری پاژه هم آن را بالا می‌برند.
GGT (گاما گلوتامیل ترانسفراز)
GGT بسیار حساس است و در بسیاری از بیماری‌های کبد بالا می‌رود، اما اختصاصی نیست. مصرف الکل، کبد چرب، چاقی، برخی داروها مثل داروهای ضدصرع و حتی سیگار آن را بالا می‌برند. ارزش اصلی GGT در کنار ALP است: اگر هر دو بالا باشند، منشأ ALP به احتمال زیاد کبد و مجاری صفراوی است، نه استخوان.
علت‌های کبدی و صفراوی ALP و GGT بالا
- انسداد مجاری صفراوی با سنگ، تنگی یا توده.
- کلانژیت صفراوی اولیه (PBC)، بیماری خودایمنی مجاری کوچک صفراوی بیشتر در زنان میانسال.
- کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC)، اغلب همراه بیماری التهابی روده.
- آسیب دارویی کلستاتیک، مثلاً با برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای هورمونی.
- ضایعات اشغال‌کننده فضا در کبد مثل متاستاز یا آبسه.
- کلستاز بارداری در سه‌ماهه سوم.
دو بیماری خودایمنی صفراوی را در کلانژیت صفراوی اولیه و کلانژیت اسکلروزان توضیح داده‌ایم.
بررسی‌های بعدی
اگر ALP و GGT هر دو بالا هستند، معمولاً اولین قدم سونوگرافی شکم است تا گشادی مجاری صفراوی یا سنگ دیده شود. اگر مجاری گشاد باشند، MRCP (نوعی MRI مجاری صفراوی) یا آندوسونوگرافی انجام می‌شود. اگر مجاری طبیعی باشند، آزمایش آنتی‌بادی ضدمیتوکندری (AMA) برای PBC و بررسی داروها اهمیت دارد. درباره سونوگرافی کبد در سونوگرافی کبد بخوانید.
GGT بالا به‌تنهایی
اگر فقط GGT بالاست و سایر آنزیم‌ها طبیعی‌اند، شایع‌ترین علت‌ها الکل، کبد چرب و داروها هستند. در این حالت معمولاً ارزیابی عوامل متابولیک، پرهیز از الکل و تکرار آزمایش کافی است. GGT بالا در مطالعات با خطر بیشتر بیماری‌های قلبی و دیابت هم مرتبط بوده است و می‌تواند هشداری برای اصلاح سبک زندگی باشد.
علائمی که نباید نادیده گرفت
- خارش پوست، به‌ویژه شب‌ها.
- زردی، ادرار تیره و مدفوع کم‌رنگ یا خاکی‌رنگ.
- درد قسمت راست و بالای شکم همراه با تب و لرز.
- کاهش وزن بی‌دلیل.
این علائم همراه با ALP بالا نیاز به بررسی سریع دارند. همه آزمایش‌های کبد را در آزمایش‌ها و تصویربرداری کبد ببینید.
پرسش‌های رایج
ALP بالا همیشه مشکل کبد است؟
خیر، ممکن است از استخوان، بارداری یا رشد در کودکان باشد.
GGT بالا نشانه چیست؟
شایع‌ترین علت‌ها الکل، کبد چرب و داروها هستند.
اگر هر دو بالا باشند چه آزمایشی لازم است؟
معمولاً سونوگرافی شکم و در صورت نیاز MRCP و آزمایش AMA.
جمع‌بندی
ALP در مجاری صفراوی و استخوان و GGT بیشتر در کبد و مجاری صفراوی وجود دارد. بالا بودن هم‌زمان آن‌ها به بیماری مجاری صفراوی مثل انسداد، PBC یا PSC اشاره دارد و GGT بالای تنها اغلب به الکل یا کبد چرب مربوط است. برای بررسی با دکتر کبد خوب در تهران، دکتر کبد خوب در قم و دکتر کبد خوب در زاهدان مشورت کنید.
دکتر کبد در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.