آزمایش کبد یکی از رایج‌ترین آزمایش‌های چکاپ است و تقریباً هر کسی یک بار برگه آن را دیده است. ستاره کنار یکی از اعداد کافی است تا نگرانی شروع شود. در این مطلب اجزای این آزمایش را یکی‌یکی معرفی می‌کنیم و می‌گوییم کدام عدد چه چیزی را نشان می‌دهد.
LFT دقیقاً چه چیزهایی را اندازه می‌گیرد؟
- ALT (یا SGPT): آنزیمی که بیشتر در کبد وجود دارد و اختصاصی‌ترین شاخص آسیب سلول کبدی است.
- AST (یا SGOT): آنزیمی که در کبد، قلب، عضله و گلبول قرمز هم وجود دارد.
- ALP (آلکالن فسفاتاز): در مجاری صفراوی و استخوان؛ در بیماری‌های صفراوی بالا می‌رود.
- GGT: آنزیم مجاری صفراوی که با الکل و برخی داروها هم بالا می‌رود.
- بیلی‌روبین تام و مستقیم: رنگدانه زرد که در زردی بالا می‌رود.
- آلبومین: پروتئینی که کبد می‌سازد و افت آن نشانه بیماری پیشرفته یا سوءتغذیه است.
- PT یا INR: زمان انعقاد خون که به فاکتورهای ساخته‌شده در کبد بستگی دارد.
الگوهای غیرطبیعی
پزشک فقط به تک‌تک اعداد نگاه نمی‌کند، بلکه به الگوی آن‌ها توجه دارد. دو الگوی اصلی وجود دارد:
- الگوی هپاتوسلولار: ALT و AST بیشتر از ALP بالا رفته‌اند؛ مثل هپاتیت‌ها، کبد چرب و آسیب دارویی.
- الگوی کلستاتیک: ALP و GGT بیشتر بالا رفته‌اند؛ مثل انسداد مجاری صفراوی، سنگ، PBC و برخی داروها.
- الگوی مخلوط: ترکیبی از هر دو که در برخی آسیب‌های دارویی و بیماری‌ها دیده می‌شود.
علت‌های الگوی اول را در علت‌های بالا بودن آنزیم کبد و الگوی دوم را در GGT و ALP بالا بخوانید.
محدوده طبیعی؛ یک عدد برای همه نیست
محدوده طبیعی در هر آزمایشگاه بسته به دستگاه و کیت متفاوت است و کنار هر عدد در برگه نوشته می‌شود. بسیاری از متخصصان کبد معتقدند حد بالای طبیعی ALT که در برخی آزمایشگاه‌ها تا ۴۰ یا بیشتر ذکر می‌شود، زیاد است و ALT بالای حدود ۳۰ در مردان و ۲۰ تا ۲۵ در زنان ممکن است ارزش بررسی داشته باشد. بنابراین «عدد در محدوده» همیشه به معنی سالم بودن نیست.
آمادگی پیش از آزمایش
آنزیم‌های کبد پس از ورزش سنگین، به‌ویژه بدنسازی، ممکن است تا چند روز بالا بمانند، چون AST و حتی ALT از عضله هم آزاد می‌شوند. الکل، برخی داروها و مکمل‌ها هم نتیجه را تغییر می‌دهند. ناشتایی ۸ تا ۱۲ ساعته معمولاً توصیه می‌شود، چون آزمایش کبد اغلب همراه قند و چربی خون انجام می‌شود.
بعد از آزمایش غیرطبیعی چه می‌شود؟
اگر آنزیم‌ها کمی بالا باشند و علامتی نداشته باشید، معمولاً پزشک ابتدا آزمایش را چند هفته بعد تکرار می‌کند و هم‌زمان آزمایش هپاتیت B و C، قند، چربی و سونوگرافی شکم را درخواست می‌کند. اگر علت روشن نشد، آزمایش‌های تکمیلی مثل آهن، مس، آزمایش‌های خودایمنی و ارزیابی فیبروز انجام می‌شود. مسیر کامل را در آزمایش‌ها و تصویربرداری کبد ببینید.
آنزیم طبیعی، کبد سالم؟
یکی از اشتباه‌های رایج این است که آنزیم طبیعی را نشانه سلامت کامل کبد بدانیم. بسیاری از بیماران کبد چرب و حتی برخی بیماران سیروزی آنزیم‌های طبیعی دارند. اگر عوامل خطری مثل دیابت، چاقی یا سابقه هپاتیت دارید، ارزیابی فیبروز با FIB-4 یا فیبرواسکن را فراموش نکنید.
پرسش‌های رایج
آیا آزمایش کبد ناشتا است؟
معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی توصیه می‌شود.
کدام آنزیم برای کبد اختصاصی‌تر است؟
ALT، چون بیشتر در کبد وجود دارد.
آیا ورزش روی آزمایش کبد اثر دارد؟
بله، ورزش سنگین می‌تواند AST و ALT را تا چند روز بالا ببرد.
جمع‌بندی
آزمایش کبد شامل ALT، AST، ALP، GGT، بیلی‌روبین، آلبومین و INR است و الگوی تغییرات آن‌ها علت احتمالی آسیب را نشان می‌دهد. محدوده طبیعی در آزمایشگاه‌ها متفاوت است و آنزیم طبیعی همیشه به معنی کبد سالم نیست. برای تفسیر نتایج با دکتر کبد خوب در تهران، دکتر کبد خوب در کرج و دکتر کبد خوب در شهرکرد مشورت کنید.
دکتر کبد در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
- بیلی‌روبین بالا و زردی؛ فرق بیلی‌روبین مستقیم و غیرمستقیم
- آلبومین پایین و INR بالا؛ نشانههای کاهش عملکرد کبد
- سونوگرافی کبد؛ گزارش «کبد چرب گرید ۲»، «اکوی افزایشیافته» و «کبد بزرگ» یعنی چه؟
- نمونهبرداری کبد (بیوپسی)؛ چه زمانی لازم است، چطور انجام می‌شود و چه خطراتی دارد؟
- تفسیر فیبرواسکن؛ عدد CAP و kPa چه میگویند و چه عددی طبیعی است؟
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.