هپاتیت یعنی التهاب کبد. این التهاب می‌تواند کوتاه و گذرا باشد یا سال‌ها بی‌صدا ادامه پیدا کند و به فیبروز، سیروز و حتی سرطان کبد برسد. ویروس‌ها شایع‌ترین علت هپاتیت هستند، اما الکل، داروها، چربی و بیماری‌های خودایمنی هم کبد را ملتهب می‌کنند. در این راهنما همه انواع هپاتیت ویروسی را کنار هم مرور می‌کنیم تا بدانید هر کدام چطور منتقل می‌شود، چطور تشخیص داده می‌شود و امروز چه درمان‌هایی برایش وجود دارد.
هپاتیت یعنی چه و چرا مهم است؟
کبد در برابر آسیب واکنش التهابی نشان می‌دهد. وقتی سلول‌های کبد آسیب می‌بینند، آنزیم‌هایی مثل ALT و AST در خون بالا می‌رود و اگر التهاب طول بکشد، بافت جای زخم یا فیبروز جای سلول‌های سالم را می‌گیرد. هپاتیت حاد معمولاً کمتر از شش ماه طول می‌کشد و در بیشتر افراد خوب می‌شود. هپاتیت مزمن بیش از شش ماه ادامه دارد و همان نوعی است که در صورت بی‌توجهی به سیروز می‌رسد.
نکته مهم این است که بیشتر بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن هیچ علامتی ندارند. بسیاری فقط در آزمایش قبل از ازدواج، اهدای خون، بارداری یا چکاپ متوجه بیماری می‌شوند. به همین دلیل غربالگری هپاتیت B و C دست‌کم یک بار در زندگی برای همه بزرگسالان توصیه می‌شود.
پنج ویروس اصلی هپاتیت در یک نگاه
ویروس‌های هپاتیت با حروف A تا E نام‌گذاری شده‌اند و جز نام، شباهت زیادی به هم ندارند. دو نوع A و E از راه آب و غذای آلوده منتقل می‌شوند و معمولاً حاد و گذرا هستند. سه نوع B، C و D از راه خون و مایعات بدن منتقل می‌شوند و می‌توانند مزمن شوند.
- هپاتیت A: انتقال از راه دهانی مدفوعی، بدون مزمن شدن، دارای واکسن.
- هپاتیت B: انتقال از راه خون، رابطه جنسی و مادر به نوزاد، احتمال مزمن شدن، دارای واکسن و داروی کنترل‌کننده.
- هپاتیت C: انتقال عمدتاً از راه خون، احتمال بالای مزمن شدن، بدون واکسن اما با درمان قطعی خوراکی.
- هپاتیت D: فقط در کسانی که هپاتیت B دارند رخ می‌دهد و شدیدترین نوع است.
- هپاتیت E: شبیه A منتقل می‌شود، اما در بارداری و در افراد دارای نقص ایمنی می‌تواند خطرناک باشد.
جزئیات دو نوع کمتر شناخته‌شده را در هپاتیت A؛ علائم و پیشگیری و هپاتیت D و E نوشته‌ایم.
هپاتیت B؛ شایع‌ترین هپاتیت مزمن در ایران
هپاتیت B در ایران شیوع متوسطی دارد و بخش بزرگی از مبتلایان، ناقلانی هستند که از بیماری خود خبر ندارند. بسیاری از آن‌ها در کودکی و از مادر یا اطرافیان آلوده شده‌اند، پیش از آنکه واکسیناسیون همگانی نوزادان آغاز شود. همه افراد HBsAg مثبت به درمان دارویی نیاز ندارند؛ بخشی فقط پیگیری منظم می‌خواهند و بخشی باید دارو بگیرند. این تفاوت را در ناقل هپاتیت B و زمان شروع درمان توضیح داده‌ایم.
برای تشخیص و تعیین مرحله، چند آزمایش با هم بررسی می‌شود؛ از HBsAg و Anti-HBs تا HBeAg و بار ویروسی HBV DNA. معنی هر کدام را در تفسیر آزمایش هپاتیت B ببینید. اگر درمان لازم باشد، معمولاً یکی از داروهای ضدویروس خوراکی مثل تنوفوویر یا انتکاویر تجویز می‌شود: داروهای هپاتیت B.
پیشگیری با واکسن
واکسن هپاتیت B از مؤثرترین واکسن‌های جهان است و با سه نوبت تزریق، در بیشتر افراد ایمنی طولانی‌مدت ایجاد می‌کند. بزرگسالانی که در کودکی واکسن نزده‌اند، کادر درمان، همسر و اعضای خانواده فرد ناقل باید واکسینه شوند: واکسن هپاتیت B برای بزرگسالان.
بارداری و هپاتیت B
مادر ناقل می‌تواند با مراقبت درست، نوزادی سالم به دنیا بیاورد. تزریق واکسن و ایمونوگلوبولین در ساعات اول تولد و در برخی مادران مصرف دارو در سه‌ماهه سوم، انتقال را تا حد زیادی متوقف می‌کند: هپاتیت B در بارداری.
هپاتیت C؛ بیماری‌ای که امروز درمان قطعی دارد
هپاتیت C سال‌ها با تزریق اینترفرون و عوارض سنگین درمان می‌شد و موفقیت محدودی داشت. امروز با داروهای ضدویروس مستقیم مثل سوفوسبوویر و ولپاتاسویر، بیش از ۹۵ درصد بیماران با دوره‌ای ۱۲ هفته‌ای از قرص‌های خوراکی به‌طور کامل درمان می‌شوند. این تحول بزرگ را در درمان ۱۲ هفته‌ای هپاتیت C شرح داده‌ایم.
تشخیص هپاتیت C دو مرحله دارد: آزمایش آنتی‌بادی که نشان می‌دهد فرد زمانی با ویروس تماس داشته، و آزمایش HCV RNA که نشان می‌دهد ویروس هنوز در خون وجود دارد. تفاوت این دو و زمان انجام هر کدام را در آزمایش‌های هپاتیت C بخوانید.
هپاتیت چطور منتقل می‌شود و چطور نمی‌شود؟
ترس از انتقال، بسیاری از بیماران هپاتیت را منزوی می‌کند. هپاتیت B و C از راه دست دادن، روبوسی، غذای مشترک، ظرف و لیوان یا استخر منتقل نمی‌شوند. راه‌های اصلی انتقال، تماس با خون آلوده، سرنگ و وسایل تیز مشترک، رابطه جنسی محافظت‌نشده (به‌ویژه در هپاتیت B) و انتقال از مادر به نوزاد است. فهرست کامل را در راه‌های انتقال هپاتیت ببینید.
زندگی روزمره با هپاتیت مزمن
هپاتیت B مزمن بیماری‌ای است که می‌توان سال‌ها با آن زندگی عادی داشت؛ کار کرد، ازدواج کرد، ورزش کرد و بچه‌دار شد. شرط آن، پیگیری منظم، دوری از الکل، کنترل وزن و پرهیز از داروها و مکمل‌های بی‌مورد است. راهنمای عملی این موضوع را در زندگی با هپاتیت B آورده‌ایم.
کبد چرب هم‌زمان با هپاتیت، سرعت پیشرفت فیبروز را بیشتر می‌کند. به همین دلیل اصلاح تغذیه و کاهش وزن برای بیماران هپاتیتی همان‌قدر مهم است که برای بیماران کبد چرب.
علائم هشدار در بیمار هپاتیتی
- زردی پوست یا سفیدی چشم و ادرار تیره.
- تورم شکم یا پاها.
- استفراغ خونی یا مدفوع سیاه.
- خواب‌آلودگی غیرعادی، گیجی یا تغییر رفتار.
- خستگی شدید همراه با تهوع و بی‌اشتهایی در هپاتیت حاد.
این علائم ممکن است نشانه شعله‌ور شدن هپاتیت یا پیشرفت به سیروز باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد.
پیگیری چه آزمایش‌هایی لازم دارد؟
بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن معمولاً هر ۶ تا ۱۲ ماه آزمایش آنزیم‌های کبد، بار ویروسی و گاهی فیبرواسکن انجام می‌دهند. در بیماران با فیبروز پیشرفته یا سیروز و در برخی گروه‌های پرخطر هپاتیت B، سونوگرافی کبد هر شش ماه برای تشخیص زودهنگام سرطان کبد ضروری است. پیگیری منظم، مهم‌ترین عامل پیشگیری از عوارض است.
پرسش‌های رایج
آیا هپاتیت B درمان قطعی دارد؟
در بیشتر بیماران ویروس به‌طور کامل حذف نمی‌شود، اما با دارو کاملاً کنترل می‌شود و از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند.
آیا هپاتیت C درمان می‌شود؟
بله. با داروهای خوراکی جدید، بیش از ۹۵ درصد بیماران در ۱۲ هفته درمان قطعی می‌شوند.
آیا هپاتیت از راه غذای مشترک منتقل می‌شود؟
هپاتیت B و C نه؛ اما هپاتیت A و E از راه آب و غذای آلوده منتقل می‌شوند.
برای هپاتیت به کدام پزشک مراجعه کنم؟
متخصص گوارش و کبد یا متخصص عفونی که در درمان هپاتیت تجربه دارد.
جمع‌بندی
هپاتیت التهاب کبد است و انواع ویروسی آن از A تا E راه انتقال و سیر متفاوتی دارند. هپاتیت B با واکسن قابل پیشگیری و با دارو قابل کنترل است و هپاتیت C امروز با قرص‌های خوراکی در ۱۲ هفته درمان می‌شود. برای تشخیص و درمان با دکتر هپاتیت خوب در تهران، دکتر هپاتیت خوب در سنندج و دکتر هپاتیت خوب در ایلام مشورت کنید و راهنمای کلی بیماری‌های کبد را در دانشنامه بیماری‌های کبد ببینید.
دکتر هپاتیت در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.
۱۰ پاسخ