کیست هیداتید کبد؛ انگل سگ، علائم، تشخیص و درمان با دارو یا جراحی

کیست هیداتید یا بیماری اکینوکوکوز، عفونتی انگلی است که در ایران به دلیل دامداری و تماس با سگ، بیش از بسیاری از کشورها دیده می‌شود. کبد شایع‌ترین محل این کیست است. در این مطلب می‌گوییم این انگل چطور وارد بدن می‌شود و چه درمان‌هایی دارد.

چرخه انگل

انگل اکینوکوکوس گرانولوزوس به‌صورت کرم کوچکی در روده سگ زندگی می‌کند. تخم‌های آن با مدفوع سگ دفع می‌شوند و سبزی، آب و خاک را آلوده می‌کنند. گوسفند و دام‌ها با خوردن علف آلوده مبتلا می‌شوند و سگ‌ها با خوردن احشای آلوده دام، چرخه را کامل می‌کنند. انسان به‌طور تصادفی با خوردن سبزی شسته‌نشده، تماس با سگ آلوده یا آب آلوده، تخم انگل را می‌بلعد و لارو آن در کبد یا ریه کیست تشکیل می‌دهد.

علائم

کیست بسیار آهسته، معمولاً چند میلی‌متر در سال، بزرگ می‌شود و ممکن است سال‌ها بدون علامت باشد. با بزرگ شدن، علائمی مثل درد یا احساس سنگینی قسمت راست و بالای شکم، توده قابل لمس، تهوع و سیری زودرس ظاهر می‌شود. عوارض شامل پاره شدن کیست به مجاری صفراوی و ایجاد زردی، عفونت کیست، پاره شدن به داخل شکم و واکنش آلرژیک شدید است.

تشخیص

سونوگرافی ابزار اصلی تشخیص است و کیست هیداتید ظاهر خاصی دارد: کیستی با دیواره دولایه، کیست‌های دختر داخل آن، غشای جداشده شناور یا کلسیفیکاسیون. بر اساس این ظاهر، کیست در طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت (CE1 تا CE5) مرحله‌بندی می‌شود که در انتخاب درمان اهمیت دارد. آزمایش خون (سرولوژی) کمک‌کننده است اما همیشه مثبت نیست. سی‌تی‌اسکن یا MRI برای بررسی دقیق‌تر و برنامه‌ریزی درمان استفاده می‌شود. تفاوت آن با کیست ساده را در انواع کیست کبد توضیح داده‌ایم.

روش‌های درمان

• داروی آلبندازول: به‌تنهایی در کیست‌های کوچک یا همراه با سایر روش‌ها پیش و پس از تخلیه یا جراحی.
• روش PAIR: تخلیه کیست از راه پوست با سوزن، تزریق ماده کشنده انگل و تخلیه دوباره؛ برای کیست‌های مناسب.
• جراحی باز یا لاپاراسکوپی: برای کیست‌های بزرگ، چندحفره‌ای، عارضه‌دار یا مرتبط با مجاری صفراوی.
• پیگیری بدون درمان: برای کیست‌های غیرفعال و کلسیفیه بدون علامت.

انتخاب روش به مرحله، اندازه و محل کیست و تجربه مرکز درمانی بستگی دارد. درباره جراحی‌های کبد در جراحی و پیوند کبد بخوانید.

پیگیری پس از درمان

کیست هیداتید ممکن است عود کند. به همین دلیل پس از درمان، سونوگرافی منظم معمولاً تا چند سال انجام می‌شود. مصرف آلبندازول نیاز به آزمایش‌های دوره‌ای آنزیم‌های کبد و شمارش خون دارد.

پیشگیری

• شستن و ضدعفونی کامل سبزی‌ها، به‌ویژه سبزی‌های خام.
• شستن دست‌ها پس از تماس با سگ و خاک.
• ندادن احشای خام دام به سگ‌ها.
• درمان ضدانگل دوره‌ای سگ‌های خانگی و گله.

سایر توده‌های کبد را در توده‌های کبد مرور کرده‌ایم.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

کیست هیداتید عفونت انگلی است که با خوردن تخم انگل از مدفوع سگ آلوده ایجاد می‌شود و بیشتر در کبد کیست تشکیل می‌دهد. تشخیص با سونوگرافی و درمان با آلبندازول، تخلیه از راه پوست یا جراحی است. شستن سبزی‌ها مهم‌ترین پیشگیری است. برای درمان با جراح کبد خوب در تهران، جراح کبد خوب در کرج و جراح کبد خوب در تبریز مشورت کنید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.