دیدن عبارت «ضایعه» یا «توده» در گزارش سونوگرافی کبد برای هر کسی نگران‌کننده است. اما واقعیت این است که بیشتر توده‌هایی که به‌طور اتفاقی در کبد پیدا می‌شوند، خوش‌خیم‌اند و هیچ درمانی لازم ندارند. از طرف دیگر، سرطان کبد در بیماران سیروزی شایع است و تشخیص زودهنگام آن زندگی‌بخش است. در این راهنما انواع توده‌های کبد، روش تشخیص و درمان هر کدام را مرور می‌کنیم.
توده کبد چگونه پیدا می‌شود؟
بیشتر توده‌های کبد به‌طور اتفاقی و در سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکنی که به دلیل دیگری انجام شده، کشف می‌شوند. گروه دوم، توده‌هایی هستند که در غربالگری منظم بیماران سیروزی یا هپاتیت B پیدا می‌شوند. توده‌های بزرگ ممکن است با درد یا احساس پری قسمت راست و بالای شکم، کاهش اشتها یا کاهش وزن خود را نشان دهند.
اولین سؤالی که پزشک می‌پرسد این است که آیا بیمار بیماری مزمن کبد یا سیروز دارد یا نه. در کبد سالم، بیشتر توده‌ها خوش‌خیم‌اند؛ اما در کبد سیروزی، هر توده جدید تا خلافش ثابت نشده، مشکوک به سرطان در نظر گرفته می‌شود.
توده‌های خوش‌خیم
توده‌های خوش‌خیم کبد شایع‌اند و در بیشتر موارد فقط نیاز به تأیید تشخیص دارند.
همانژیوم
شایع‌ترین توده خوش‌خیم کبد است که از رگ‌های خونی تشکیل شده است. بیشتر همانژیوم‌ها کوچک، بدون علامت و ثابت‌اند و نیازی به درمان یا پیگیری طولانی ندارند: همانژیوم کبد.
کیست ساده
کیست‌های ساده کبد کیسه‌های پر از مایع شفاف‌اند که بسیار شایع و بی‌خطرند. فقط کیست‌های بزرگ علامت‌دار یا کیست‌هایی با ظاهر غیرمعمول نیاز به بررسی دارند: کیست کبد.
هیپرپلازی ندولار کانونی و آدنوم
FNH توده‌ای خوش‌خیم است که بیشتر در زنان جوان دیده می‌شود و تقریباً هرگز عارضه ندارد. آدنوم کبدی نادرتر است، با قرص‌های ضدبارداری مرتبط است و گاهی خطر خونریزی یا تبدیل به سرطان دارد: FNH و آدنوم کبد.
توده‌های عفونی
کیست هیداتید یا کیست انگلی کبد در ایران به دلیل وجود سگ‌های آلوده و دام، شایع‌تر از بسیاری از کشورهاست. این کیست‌ها به‌آرامی بزرگ می‌شوند و درمان آن‌ها دارو، تخلیه از راه پوست یا جراحی است: کیست هیداتید کبد.
آبسه کبد، تجمع چرک در کبد، با تب، لرز و درد قسمت راست شکم همراه است و از عفونت‌های باکتریایی یا آمیبی ایجاد می‌شود و نیاز به درمان فوری دارد: آبسه کبد.
توده‌های بدخیم
سرطان اولیه کبد یا کارسینوم هپاتوسلولار (HCC) شایع‌ترین سرطان کبد است و بیشتر در زمینه سیروز، هپاتیت B و کبد چرب پیشرفته ایجاد می‌شود. تشخیص زودهنگام آن با سونوگرافی هر شش ماه، امکان درمان قطعی را فراهم می‌کند: سرطان کبد (HCC).
اما در کبد بدون سیروز، شایع‌ترین توده بدخیم، متاستاز یا انتشار سرطان از اندام دیگری مثل روده بزرگ، پستان، ریه یا پانکراس است: متاستاز کبد. سرطان مجاری صفراوی داخل کبد (کلانژیوکارسینوم) هم نوع دیگری از سرطان کبد است که نادرتر است.
چطور نوع توده مشخص می‌شود؟
سونوگرافی معمولی بسیاری از کیست‌ها و همانژیوم‌های معمول را تشخیص می‌دهد. برای توده‌هایی که ظاهر قطعی ندارند، سی‌تی‌اسکن یا MRI با تزریق ماده حاجب انجام می‌شود که الگوی خون‌رسانی توده را در فازهای مختلف نشان می‌دهد. در بیماران سیروزی، سرطان کبد در بسیاری از موارد فقط با این الگوی تصویربرداری و بدون نمونه‌برداری تشخیص داده می‌شود. نشانگر خونی AFP هم کمک‌کننده است اما به‌تنهایی کافی نیست: آزمایش AFP.
نمونه‌برداری فقط وقتی انجام می‌شود که تصویربرداری قطعی نیست یا نوع دقیق بافت برای انتخاب درمان لازم است. جزئیات روش‌های تصویربرداری را در MRI و سی‌تی‌اسکن کبد آورده‌ایم.
درمان توده‌ها
- بیشتر همانژیوم‌ها، کیست‌های ساده و FNH: بدون درمان و گاهی فقط یک تصویربرداری پیگیری.
- آدنوم بزرگ: قطع قرص ضدبارداری، کاهش وزن و گاهی جراحی.
- کیست هیداتید: داروی آلبندازول همراه با تخلیه یا جراحی.
- آبسه: آنتی‌بیوتیک و تخلیه.
- سرطان کبد: جراحی، سوزاندن با امواج، پیوند کبد، شیمی‌درمانی از راه شریان، پرتودرمانی و داروهای سیستمیک بسته به مرحله.
- متاستاز: درمان سرطان اصلی و در برخی موارد برداشتن جراحی متاستازها.
غربالگری سرطان کبد؛ چه کسانی؟
غربالگری با سونوگرافی هر شش ماه، با یا بدون AFP، برای این گروه‌ها توصیه می‌شود:
- همه بیماران سیروزی، از هر علتی.
- برخی بیماران هپاتیت B مزمن بدون سیروز، بر اساس سن، جنس، سابقه خانوادگی و منشأ جغرافیایی.
- بیماران دارای فیبروز پیشرفته (F3) در برخی راهنماها.
- بیماران هپاتیت C درمان‌شده‌ای که پیش از درمان سیروز داشتند.
چه زمانی نگران باشیم؟
توده‌ای که در کبد سیروزی پیدا شده، توده‌ای که در پیگیری بزرگ می‌شود، توده همراه با کاهش وزن، زردی یا درد مداوم و توده در فردی با سابقه سرطان، همگی نیاز به بررسی سریع دارند. اما اگر سونوگرافی یک همانژیوم یا کیست ساده کوچک در کبد سالم نشان داده، نگرانی جایی ندارد. نمای کلی بیماری‌های کبد را در دانشنامه بیماری‌های کبد ببینید.
پرسش‌هایی که در ویزیت بپرسید
وقتی برای بررسی توده کبد به پزشک مراجعه می‌کنید، همه گزارش‌های سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن و MRI قبلی و ترجیحاً خود تصاویر را روی سی‌دی یا به‌صورت فایل همراه داشته باشید. مقایسه تصاویر قدیمی و جدید، مهم‌ترین راه تشخیص توده‌ای است که رشد کرده یا ثابت مانده است. فهرست داروها، به‌ویژه قرص‌های هورمونی و مکمل‌های بدنسازی، و سابقه بیماری‌های کبد و سرطان در خانواده را هم یادداشت کنید.
پرسیدن چند سؤال ساده کمک می‌کند تصویر روشنی از وضعیت خود داشته باشید: این توده به احتمال زیاد چیست؟ آیا تشخیص قطعی است یا آزمایش دیگری لازم است؟ آیا باید پیگیری شود و اگر بله، با چه فاصله‌ای؟ آیا محدودیتی در ورزش، بارداری یا مصرف دارو دارم؟ و اگر درمان لازم است، چه گزینه‌هایی وجود دارد و هر کدام چه مزایا و خطراتی دارد؟
به یاد داشته باشید که بیشتر توده‌هایی که در کبد سالم پیدا می‌شوند، خوش‌خیم‌اند و با یک بررسی درست، خیال شما راحت می‌شود. نگرانی بی‌مورد و انجام آزمایش‌های تکراری، به اندازه بی‌توجهی به توده مشکوک آسیب‌زاست.
- گزارش‌ها و تصاویر قبلی را همراه ببرید.
- فهرست داروها و مکمل‌ها را یادداشت کنید.
- درباره برنامه پیگیری و فاصله تصویربرداری بعدی بپرسید.
- در توده‌های مشکوک، نظر یک مرکز تخصصی کبد یا کمیته تومور را جویا شوید.
پرسش‌های رایج
آیا هر توده کبد سرطان است؟
خیر، بیشتر توده‌هایی که به‌طور اتفاقی در کبد سالم پیدا می‌شوند، خوش‌خیم‌اند.
شایع‌ترین توده خوش‌خیم کبد چیست؟
همانژیوم.
چه کسانی باید برای سرطان کبد غربالگری شوند؟
همه بیماران سیروزی و برخی بیماران هپاتیت B، با سونوگرافی هر شش ماه.
آیا برای تشخیص توده کبد همیشه نمونه‌برداری لازم است؟
خیر، در بسیاری از موارد MRI یا سی‌تی‌اسکن کافی است.
جمع‌بندی
بیشتر توده‌های کبد در افراد بدون سیروز خوش‌خیم‌اند؛ مثل همانژیوم، کیست ساده و FNH. در کبد سیروزی هر توده جدید مشکوک به سرطان است و با MRI یا سی‌تی‌اسکن بررسی می‌شود. غربالگری هر شش ماه در بیماران پرخطر، سرطان را در مرحله قابل درمان کشف می‌کند. برای بررسی توده کبد با دکتر تومور کبد خوب در تهران، دکتر تومور کبد خوب در کرمان و دکتر تومور کبد خوب در کرج مشورت کنید.
دکتر تومور کبد در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.