سیلیمارین، خار مریم و قرص‌های گیاهی کبد (لیورگل و…)؛ چقدر مؤثرند؟

قرص‌های گیاهی کبد، به‌ویژه محصولات حاوی سیلیمارین یا عصاره خار مریم مثل لیورگل، از پرفروش‌ترین داروهای بدون نسخه در ایران هستند. جست‌وجوهایی مثل «طریقه مصرف لیورگل برای کبد چرب» و «عرق خار مریم برای کبد چرب» بسیار رایج است. اما این محصولات واقعاً چقدر به کبد کمک می‌کنند؟

سیلیمارین چیست؟

سیلیمارین ترکیبی از مواد فعال استخراج‌شده از دانه گیاه خار مریم است که مهم‌ترین جزء آن سیلیبینین نام دارد. در آزمایشگاه، سیلیمارین خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ضدفیبروز نشان داده است. همین خواص باعث شده سال‌ها به عنوان «محافظ کبد» تبلیغ شود.

شواهد در انسان

مطالعات بالینی درباره سیلیمارین در کبد چرب نتایج متفاوتی داشته‌اند. برخی مطالعات کوچک کاهش آنزیم‌های کبد را نشان داده‌اند، اما مطالعات معتبرتر اثر قابل توجهی بر التهاب و فیبروز پیدا نکرده‌اند یا اثر آن خفیف بوده است. در هپاتیت ویروسی و سیروز هم شواهد قانع‌کننده‌ای برای اثر درمانی وجود ندارد. به همین دلیل راهنماهای بین‌المللی سیلیمارین را به عنوان درمان کبد چرب توصیه نمی‌کنند.

آیا سیلیمارین ضرر دارد؟

سیلیمارین در دوزهای معمول بی‌خطر است و عوارض جدی کمی دارد؛ گاهی ناراحتی گوارشی، اسهال یا واکنش حساسیتی در افراد حساس به گیاهان خانواده کاسنی دیده می‌شود. ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد. مشکل اصلی این است که مصرف آن به بیمار احساس «درمان شدن» می‌دهد و او را از تغییر سبک زندگی که درمان واقعی است دور می‌کند.

عرق خار مریم و عرقیات دیگر

عرق خار مریم که در عطاری‌ها فروخته می‌شود، با عصاره استاندارد سیلیمارین در قرص‌ها متفاوت است. سیلیمارین در آب حلالیت کمی دارد و مقدار آن در عرق‌های گیاهی ناچیز و نامشخص است. بنابراین «بهترین زمان مصرف عرق خار مریم» سؤالی است که پاسخ علمی ندارد، چون اثر آن ثابت نشده است. درباره عرقیات دیگر مثل کاسنی و شاتره در خاکشیر، کاسنی و شاتره نوشته‌ایم.

محصولات گیاهی ناشناخته

خطر واقعی در محصولات گیاهی ترکیبی، پکیج‌های اینترنتی و داروهای بدون مجوز است که ترکیب و دوز آن‌ها مشخص نیست. برخی از این محصولات خودشان باعث آسیب کبدی شده‌اند: مکمل‌ها و آسیب کبد. اگر می‌خواهید محصول گیاهی مصرف کنید، فقط داروهای دارای مجوز وزارت بهداشت را با اطلاع پزشک مصرف کنید.

پس چه کنیم؟

• سیلیمارین را جایگزین کاهش وزن و ورزش نکنید.
• اگر پزشک تجویز کرده، طبق دستور مصرف کنید و اثر آن را با آزمایش بسنجید.
• از مصرف هم‌زمان چند محصول گیاهی پرهیز کنید.
• همه مکمل‌های مصرفی را به پزشک بگویید.

داروهای با شواهد قوی‌تر را در درمان دارویی کبد چرب ببینید و برای تصمیم با دکتر کبد چرب خوب در تهران، دکتر کبد چرب خوب در بندرعباس و دکتر کبد چرب خوب در خرم آباد مشورت کنید.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

سیلیمارین یا عصاره خار مریم در آزمایشگاه خواص محافظتی دارد، اما در انسان شواهد کافی برای درمان کبد چرب یا هپاتیت ندارد. این محصول معمولاً بی‌خطر است، اما نباید جایگزین تغییر سبک زندگی شود و محصولات گیاهی ناشناخته ممکن است به کبد آسیب بزنند. داروهای مؤثر را در درمان دارویی کبد چرب ببینید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.