«گیاهی است، پس ضرر ندارد» یکی از خطرناک‌ترین باورها درباره سلامت کبد است. در سال‌های اخیر، سهم مکمل‌های بدنسازی، محصولات لاغری و داروهای گیاهی در آسیب‌های کبدی به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. در این مطلب مهم‌ترین موارد را مرور می‌کنیم.
چرا مکمل‌ها به کبد آسیب می‌زنند؟
مکمل‌ها و داروهای گیاهی مانند داروها آزمایش‌های دقیق ایمنی را نمی‌گذرانند. ترکیبات آن‌ها ممکن است با آنچه روی برچسب نوشته شده متفاوت باشد، دوز مواد مؤثر استاندارد نیست، و برخی محصولات با داروها، استروئیدها یا فلزات سنگین آلوده‌اند. کبد مسئول پردازش همه این مواد است و اولین اندامی است که آسیب می‌بیند.
محصولات پرخطر
- استروئیدهای آنابولیک و مکمل‌های بدنسازی آلوده به آن‌ها: آسیب کلستاتیک شدید با زردی طولانی، آدنوم و حتی تومور کبد.
- عصاره چای سبز با دوز بالا در محصولات لاغری: آسیب هپاتیتی که گاهی شدید است.
- محصولات لاغری و «چربی‌سوز» با ترکیبات نامشخص.
- برخی گیاهان دارویی مثل کاوا، چپرال، کومفری و گیاهان حاوی آلکالوئیدهای پیرولیزیدینی.
- زردچوبه با دوز بالا و عصاره‌های حاوی پیپرین برای افزایش جذب: گزارش‌های متعددی از آسیب کبدی.
- دوزهای بالای ویتامین A و نیاسین.
- داروهای سنتی بدون مجوز که ممکن است حاوی فلزات سنگین یا داروهای شیمیایی پنهان باشند.
درباره زردچوبه در رژیم غذایی در زردچوبه و سیر برای کبد نوشته‌ایم.
محصولات «پاک‌سازی کبد»
بسیاری از محصولاتی که با عنوان دتاکس یا پاک‌سازی کبد فروخته می‌شوند، هیچ شواهد علمی‌ای برای اثربخشی ندارند. کبد سالم خودش پاک‌سازی بدن را انجام می‌دهد و به «پاک‌سازی» نیاز ندارد. برخی از این محصولات خودشان به کبد آسیب می‌زنند. حتی خار مریم (سیلی‌مارین) که ایمنی نسبتاً خوبی دارد، اثر قطعی بر بیماری کبد نشان نداده است: سیلی‌مارین و کبد.
علائم آسیب کبدی ناشی از مکمل
علائم مانند آسیب دارویی است: خستگی، تهوع، بی‌اشتهایی، زردی، ادرار تیره و خارش. گاهی فقط آنزیم‌های بالا در آزمایش دیده می‌شود. نکته مهم این است که بیماران اغلب مکمل‌ها را «دارو» حساب نمی‌کنند و به پزشک نمی‌گویند؛ در نتیجه علت آسیب دیر پیدا می‌شود. سایر داروهای آسیب‌زا را در آسیب کبدی ناشی از دارو ببینید.
چه کنیم؟
- پیش از مصرف هر مکمل، به‌ویژه اگر بیماری کبد دارید، با پزشک مشورت کنید.
- فقط محصولات دارای مجوز رسمی و از منابع معتبر خریداری کنید.
- از محصولاتی که وعده کاهش وزن یا عضله‌سازی سریع می‌دهند، دوری کنید.
- به پزشک درباره همه مکمل‌ها، دمنوش‌ها و داروهای گیاهی بگویید.
- با بروز زردی یا خستگی شدید، مکمل را فوراً قطع و به پزشک مراجعه کنید.
بهبود پس از قطع
در بیشتر موارد، با قطع مکمل، کبد طی چند هفته تا چند ماه بهبود می‌یابد. در آسیب ناشی از استروئیدهای آنابولیک، زردی ممکن است ماه‌ها طول بکشد. در موارد نادر، آسیب شدید به نارسایی حاد کبد و نیاز به پیوند منجر شده است. همه علت‌های این گروه را در بیماری‌های خودایمنی، ارثی و دارویی کبد ببینید.
پرسش‌های رایج
آیا داروهای گیاهی برای کبد بی‌خطرند؟
خیر، برخی از آن‌ها از علت‌های مهم آسیب کبدی هستند.
آیا مکمل‌های بدنسازی به کبد آسیب می‌زنند؟
مکمل‌های آلوده به استروئید آنابولیک می‌توانند آسیب شدید کبدی ایجاد کنند.
آیا دتاکس کبد لازم است؟
خیر، کبد سالم خودش پاک‌سازی می‌کند و این محصولات شواهد علمی ندارند.
جمع‌بندی
مکمل‌های بدنسازی، محصولات لاغری، عصاره‌های گیاهی و داروهای سنتی بدون مجوز از علت‌های رو به افزایش آسیب کبد هستند. پیش از مصرف هر مکمل با پزشک مشورت کنید و در صورت زردی یا خستگی شدید آن را فوراً قطع کنید. برای بررسی با دکتر کبد خوب در تهران، دکتر کبد خوب در شیراز و دکتر کبد خوب در گرگان مشورت کنید.
دکتر کبد در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
- سندرم ژیلبرت؛ بیلیروبین بالای بیخطر و زردی خفیف هنگام گرسنگی
- بیماری کبد الکلی؛ از کبد چرب الکلی تا هپاتیت الکلی و سیروز
- کمبود آلفا-۱ آنتیتریپسین؛ بیماری ارثی که کبد و ریه را درگیر می‌کند
- هموکروماتوز؛ آهن بیش از حد در بدن، فریتین بالا و درمان با خونگیری
- کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC)؛ ارتباط با کولیت و پیگیری طولانیمدت
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.