آسیب کبدی ناشی از دارو یکی از شایع‌ترین علت‌های آنزیم بالا و حتی نارسایی حاد کبد است. بسیاری از بیماران نمی‌دانند داروی رایجی که چند هفته است مصرف می‌کنند، ممکن است علت مشکل کبدشان باشد. در این مطلب مهم‌ترین داروهای آسیب‌زا و نحوه برخورد با این وضعیت را توضیح می‌دهیم.
دو نوع آسیب دارویی
- آسیب مستقیم و وابسته به دوز: قابل پیش‌بینی است و با افزایش دوز رخ می‌دهد؛ نمونه اصلی آن استامینوفن است.
- آسیب ایدیوسنکراتیک یا غیرقابل پیش‌بینی: در درصد کمی از مصرف‌کنندگان، با دوز معمولی و معمولاً چند روز تا چند ماه پس از شروع دارو رخ می‌دهد و به ویژگی‌های ژنتیکی و ایمنی فرد بستگی دارد.
درباره استامینوفن در استامینوفن و کبد جداگانه نوشته‌ایم.
داروهای رایجی که ممکن است به کبد آسیب بزنند
- آنتی‌بیوتیک‌ها: آموکسی‌سیلین کلاوولانات (کو-آموکسی‌کلاو) شایع‌ترین علت در بسیاری از گزارش‌ها، نیتروفورانتوئین، داروهای ضدسل مثل ایزونیازید و ریفامپین.
- داروهای ضدصرع: والپروات، فنی‌توئین و کاربامازپین.
- داروهای ضدالتهاب: دیکلوفناک و برخی دیگر.
- داروهای قلبی: آمیودارون.
- داروهای ضدقارچ: کتوکونازول و برخی داروهای مشابه.
- داروهای ایمنی و ضدسرطان: متوترکسات، ایمنی‌درمانی‌های جدید.
- استروئیدهای آنابولیک و برخی داروهای هورمونی.
این فهرست به معنای ممنوعیت مصرف این داروها نیست؛ بیشتر مصرف‌کنندگان هیچ مشکلی پیدا نمی‌کنند.
علائم
بسیاری از موارد بدون علامت و فقط با آنزیم بالا کشف می‌شوند. در موارد شدیدتر، خستگی، تهوع، بی‌اشتهایی، درد قسمت راست شکم، زردی، ادرار تیره و خارش ظاهر می‌شود. در برخی واکنش‌های دارویی، تب، بثورات پوستی و افزایش ائوزینوفیل‌ها هم دیده می‌شود.
تشخیص
تشخیص آسیب دارویی بر پایه ارتباط زمانی بین شروع دارو و آسیب کبد، بهبود پس از قطع دارو و رد سایر علت‌ها مثل هپاتیت‌های ویروسی، الکل و بیماری‌های خودایمنی است. ابزارهایی مثل امتیاز RUCAM به پزشک در ارزیابی احتمال کمک می‌کنند. وب‌سایت‌های مرجع اطلاعات آسیب کبدی داروها هم برای پزشکان منبع مهمی است.
درمان
مهم‌ترین اقدام، قطع داروی مشکوک است. در بیشتر بیماران، آنزیم‌ها طی چند هفته تا چند ماه به حالت طبیعی برمی‌گردند. در آسیب‌های کلستاتیک، بهبود ممکن است کندتر باشد. اگر زردی، اختلال انعقاد یا گیجی ایجاد شود، بیمار باید بستری و برای ارزیابی نارسایی حاد کبد بررسی شود: نارسایی حاد کبد. پس از آسیب جدی، داروی مسئول نباید دوباره مصرف شود و باید در پرونده بیمار ثبت شود.
پیشگیری
- داروها را فقط با تجویز پزشک و با دوز مشخص مصرف کنید.
- از مصرف هم‌زمان چند داروی بدون نسخه پرهیز کنید.
- فهرست همه داروها و مکمل‌ها را به پزشک بدهید.
- در مصرف داروهایی مثل داروهای ضدسل و متوترکسات، آزمایش‌های دوره‌ای کبد را انجام دهید.
- اگر بیماری کبد دارید، پیش از هر داروی جدید با پزشک مشورت کنید.
سایر علت‌های آسیب کبد را در بیماری‌های خودایمنی، ارثی و دارویی کبد ببینید.
پرسش‌های رایج
کدام آنتی‌بیوتیک بیشتر به کبد آسیب می‌زند؟
در بسیاری از گزارش‌ها، آموکسی‌سیلین کلاوولانات شایع‌ترین علت است.
آیا آسیب دارویی کبد خوب می‌شود؟
در بیشتر موارد با قطع دارو، طی چند هفته تا ماه بهبود می‌یابد.
آیا می‌توانم دوباره همان دارو را مصرف کنم؟
پس از آسیب جدی کبدی، مصرف مجدد آن دارو توصیه نمی‌شود.
جمع‌بندی
آسیب کبدی ناشی از دارو با استامینوفن به‌صورت وابسته به دوز و با داروهایی مثل آموکسی‌سیلین کلاوولانات، داروهای ضدسل و ضدصرع به‌صورت غیرقابل پیش‌بینی رخ می‌دهد. قطع داروی مشکوک مهم‌ترین درمان است و بیشتر بیماران بهبود می‌یابند. برای ارزیابی با دکتر کبد خوب در تهران، دکتر کبد خوب در مشهد و دکتر کبد خوب در کرج مشورت کنید.
دکتر کبد در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.